کد خبر: ۱۱۵۱۶۷
تاریخ انتشار: ۳۰ دی ۱۳۹۶ - ۱۱:۲۶
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
محمد خلج امیرحسینی – عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران
از دیرباز استهزاء آیات الهی و مومنین به آیات الهی، شیوه و ابزار شیطانی کافرین، منافقین و مفسدین بوده است.



1- مقدمه
از دیرباز استهزاء آیات الهی و مومنین به آیات الهی، شیوه و ابزار شیطانی کافرین، منافقین و مفسدین بوده است. به نظر می‌رسد استهزاء و تمسخر مومنین و بزرگان دینی،شیرینی و لذت خاصی برای مستهزئین دارد! خصوصا آنکه مومنین مجوز استهزاء و تمسخر متقابل آنها را لااقل در این دنیا ندارند. در اینجا مرور کوتاهی بر آیات قرآن در این زمینه (غیر از آیات مربوط به استهزاء عموم اشخاص و بدون اهداف غیر ایمانی) خواهیم داشت.

2- استهزاء مومنین و اعمال دینی
استهزاء و تمسخر هم نسبت به مومنین و هم نسبت به اعمال دینی همچون نماز جماعت، حجاب، خمس، نماز باران، ظلم‌ستیزی، دفاع از مظلومین، شهادت‌طلبی، زیارت اربعین، عزاداری ائمه (ع) و انتظار ظهورصورت می‌پذیرد. دو نمونه از آیات مرتبط با این واقعیت عبارتند از: زُيِّنَ لِلَّذينَ كَفَرُوا الْحَياةُ الدُّنْيا وَ يَسْخَرُونَ مِنَ الَّذينَ آمَنُوا ... (بقره/212، زندگي دنيا براي کافران زينت داده شده است و افراد باايمان را مسخره مي‌کنند). وَ إِذا نادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِباً ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لايَعْقِلُونَ(مائده/58، هنگامي که (با اذان) به نماز فرا مي‌خوانيد، آن را به مسخره و بازي مي‌گيرند، اين بخاطر آن است که آنها جمعي نابخردند).
استهزاء و تمسخر حتی نسبت به پیامبران هم صورت می‌پذیرفته است و ظاهرا استثنایی در این موضوع وجود ندارد.وَمَايأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كَانُوا بِهِ يسْتَهْزِئُونَ(حجر/11، هيچ پيامبري به سراغ آنها نمي‌آمد مگر اينکه او را استهزاء مي‌کردند). یک نمونه از استهزاء پیامبران، تمسخر حضرت نوح (ع) هنگام ساخت کشتی است. وَ يَصْنَعُ الْفُلْكَ وَ كُلَّما مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ ... (هود/38، او مشغول ساختن کشتي بود و هر زمان گروهي از اشراف قومش بر او مي‌گذشتند، او را مسخره مي‌کردند‏).

3- علل استهزاء مومنین
استهزاء و تمسخر مومنین و بزرگان دینی و تفکرات دینی، عللی دارد که سه مورد مهم آنها عبارتند از غرور علمی، غرور دنیوی و گناه مفرط. در ادامه به آنها اشاره می‌کنیم.

1-3غرور علمی
منافقین و مفسدین وقتی با آیات الهی و افکار و اعمال دینی مواجه می‌شوند، بیدرنگ یاد اندک علم خود می‌افتند و با اتکاء به آن به خود اجازه استهزاء را می‌دهند. فَلَمَّا جاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَرِحُوا بِما عِنْدَهُمْ مِنَ الْعِلْمِ وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ(غافر/83، هنگامي که رسولانشان دلايل روشني براي آنان آوردند، به دانشي که خود داشتند خوشحال بودند، ولي آنچه را استهزاء مي‌کردند آنان را فراگرفت). متاسفانه غرور علمی، در بین افراد تحصیل‌کرده و دانشگاهی شیوع بیشتری می‌تواند داشته باشد که ریشه آن علم بدون تهذیب است. جملاتی همچون "ای بابا ببینید دنیا چه پیشرفت‌هایی دارد آنوقت ما گرفتار چنین چیزهایی هستیم"، نشانه‌های خوبی نیستند. اصولا اگر علم، علم دینی نباشد به این معنا که منشاء آن را خداوند نداند، نه تنها باعث سعادت انسان نمی‌شود بلکه موجبات شقاوت او و استهزاء دین‌داری می‌شود. حقیقت آن است که منشاء و واضع تمامی علوم خداوند حکیم است،قُلْ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ(ملک/26)، و اوست که به هر که بخواهد بر اساس حکمت خود اندکی از علم خود عنایت می‌کند،وَمَاأُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا (اسراء/85).

2-3 غرور دنیوی
یکی از آفات زندگی مرفه و داشتن مال و ثروت و قدرت دنیوی برای افراد کم‌ظرفیت، رشد غرور و کبر در آنها و غره شدن به زندگی دنیویشان است. این افراد بتدریج دیگران را و بویژه مومنین را که غالبا اهل ذخارف دنیا نیستند به دیده حقارت نگریسته و آنها و اعمالشان را به باد استهزاء و تمسخر می‌گیرند. ذَلِكُمْ بِأَنَّكُمُ اتَّخَذْتُمْ آياتِ اللَّهِ هُزُوًا وَغَرَّتْكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا فَالْيوْمَ لَايخْرَجُونَ مِنْهَا وَلَا هُمْ يسْتَعْتَبُونَ(جاثية/35، اين بخاطر آن است که شما آيات خدا را به مسخره گرفتيد و زندگي دنيا شما را فريب داد. امروز نه آنان را از دوزخ بيرون مي‌آورند، و نه هيچ‌گونه عذري از آنها پذيرفته مي‌شود). همچنین آیه (بقره/212) که در بخش 2 اشاره شد. بی‌جهت نیست که قرآن پس از تهدید مسخره‌کنندگان، به مال‌اندوزی آنها اشاره می‌کند. وَيلٌ لِكُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ - الَّذِي جَمَعَ مَالًا وَعَدَّدَهُ(همزه/1-2، واي بر هر عيبجوي مسخره‌کننده‌اي - همان کس که مال فراواني جمع‌آوري و شماره کرده).

3-3 گناه مفرط
یکی از علل استهزاء جریان دین‌داری، گناه و بدی کردن مفرط است. وقتی گناه کردن جزو خصلت یک فرد شد، فطرتش تغییر می‌کند و کارش به جایی می‌رسد که آیات الهی را تکذیب و در ادامه استهزاء می‌کند. ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذينَ أَساؤُا السُّواى‏ أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ(روم/10، سپس سرانجام کساني که اعمال بد مرتکب شدند به جايي رسيد که آيات خدا را تکذيب کردند و آن را به مسخره گرفتند). تغییر فطرت بر اثر گناه مفرط فرد گناهکار را تا جایی پیش می‌برد که آخرت را که یکی از آیات الهی است را تکذیب نموده و با شنیدن نام خدا مشمئز شده و با شنیدن مسائل دنیوی خوشحال می‌گردد. وَإِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَحْدَهُ اشْمَأَزَّتْ قُلُوبُ الَّذِينَ لَايؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَإِذَا ذُكِرَ الَّذِينَ مِنْ دُونِهِ إِذَا هُمْ يسْتَبْشِرُونَ(زمر/45، هنگامي که خداوند به يگانگي ياد مي‌شود، دلهاي کساني که به آخرت ايمان ندارند مشمئز مي‌گردد اما هنگامي که از غیر او ياد مي‌شود، خوشحال مي‌شوند).

4- مقابله با مستهزئین
در صورت مشاهده استهزاء آیات الهی در یک محفل و مجلس، مومنین می‌بایستی یا از آنها روی بگردانند و اظهار نارضایتی و در صورت توانمندی ارشاد کنند تا اینکه موضوع مستهزئین عوض گردد، یا اینکه مجلس را ترک نمایند. این دو آیه بخوبی به این وظیفه اشاره می‌کنند. وَإِذَا رَأَيتَ الَّذِينَ يخُوضُونَ فِي آياتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيرِهِ ... (أنعام/68، هرگاه کساني را ديدي که آيات ما را استهزا مي‌کنند، از آنها روي بگردان تا به سخن ديگري بپردازند).وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا في‏ حَديثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقينَ وَ الْكافِرينَ في‏ جَهَنَّمَ جَميعا (نساء/140، و در قرآن بر شما نازل کرده که هرگاه بشنويد افرادي آيات خدا را انکار و استهزا مي‌کنند، با آنها ننشينيد تا به سخن ديگري بپردازند وگرنه، شما هم مثل آنان خواهيد بود. خداوند، منافقان و کافران را همگي در دوزخ جمع مي‌کند).
در هر صورت مجوز استهزاء متقابل به مومنین داده نشده است و می‌بایستی آنها را به خدا واگذار نمود. إِنَّا كَفَينَاكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ(حجر/95، ما تو – پیامبر (ص)- را از استهزاء کنندگان کفایت می‌کنیم). ناگفته نماند که خداوند خودش می‌داند که چگونه مستهزئین را هم در این دنیا و هم در آخرت به شیوه خود استهزاء کند. برای استهزاء آنها این آیه گویا است.اللَّهُ يسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيمُدُّهُمْ فِي طُغْيانِهِمْ يعْمَهُونَ(البقرة/15، خداوند آنان را استهزا مي‌کند و آنها را در طغيانشان نگه مي‌دارد، تا سرگردان شوند).

5- نتیجه استهزاء
مستهزئین آیات الهی و مومنین، عاقبت خوبی نخواهند داشت. آنها مشمول استهزاء خداوند قرار می‌گیرند. آنها در دنیا روی سعادت را نخواهند دید و در حالت شقاوت هلاک خواهند شد. نمونه این موضوع، مستهزئین حضرت نوح (ع) و یارانش هستند. وَيصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ قَالَ إِنْ تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنْكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ(هود/38، او مشغول ساختن کشتي بود، و هر زمان گروهي از اشراف قومش بر او مي‌گذشتند، او را مسخره مي‌کردند. گفتاگر ما را مسخره مي‌کنيد، ما نيز شما را همين‌گونه مسخره خواهيم کرد).
مستهزئین، در آخرت نیز مشمول عذاب سخت الهی خواهند شد. وَ بَدا لَهُمْ سَيِّئاتُ ما عَمِلُوا وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ(زمر/48، در آن روز اعمال بدي را که انجام داده‌اند براي آنها آشکار مي‌شود، و آنچه را استهزا مي‌کردند بر آنها واقع مي‌گردد). در آن روز آنها تنها کاری که می‌توانند انجام دهند آن است که حسرت بخورند و بگوین ایکاش از مستهزئین نبودیم.أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَإِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ(الزمر/56، تا مبادا کسي روز قيامت بگويدافسوس بر من از کوتاهي‌هايي که در اطاعت فرمان خدا کردم و از مسخره‌کنندگان بودم).

نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار