کد خبر: ۱۱۷۶۲۶
تاریخ انتشار: ۲۵ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۸:۳۸
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
محمد خلج امیرحسینی – عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران
یکی از وظایف ما نسبت به نعمات الهی، یادآوری مستمر آنها و شکرگزاری است. شکرگزاری به معنای تشکر از صاحب نعمت و استفاده صحیح از آنها در مسیر اوامر و نواهی الهی است

- مقدمه
بعضی نعمات الهی جنبه فردی و بعضی دیگر جنبه اجتماعی دارند. نعمات اجتماعی از قبیل تسهیل مسیر هدایت الهی بواسطه رهبری الهی و حکومت دینی، آزادی از بند ظالمین، امنیت و آرامش، صحت و سلامت عمومی، منابع و استعدادهای انسانی و مادی، نزولات آسمانی و سرسبزی و پرآبی هستند. مسلما نعمات اجتماعی از اهمیت وافری برای زندگی دنیوی و اخروی آحاد یک جامعه دارند. آنچه که برای یک جامعه باید نگران‌کننده باشد، دوام و زوال نعمات اجتماعی است. جامعه باید تلاش کند تا نعماتش رو به زوال نباشند بلکه مستدام باشند. در یک کلام، موجبات دوام نعمات اجتماعی، "یادآوری" آنها و "اصلاح جامعه" و موجبات زوال نعمات "تبدیل" آنها و "تغییر خود" است. در اینجا مختصرا مروری بر این مفاهیم می‌کنیم.

2- یادآوری و شکر نعمت
یکی از وظایف ما نسبت به نعمات الهی، یادآوری مستمر آنها و شکرگزاری است. شکرگزاری به معنای تشکر از صاحب نعمت و استفاده صحیح از آنها در مسیر اوامر و نواهی الهی است. البته خداوند نیازی به این یادآوری و شکرگزاری ندارد بلکه این ما هستیم که باید آن نعمات را برای خود یادآوری کنیم. یادآوری نعمات الهی موجب آن می‌شد تا اولا شاکر خداوند برای اعطای آن نعمت باشیم، ثانیا قدر آن نعمت را بدانیم و موجبات ازدیاد و نه نقصان آن را فراهم کنیم و ثالثا موجب تربیت و کمال خود شویم. قرآن دستور به یادآوری و بیان همه نعمات داده است. وَ أَمَّابِنِعْمَةِرَبِّكَفَحَدِّثْ(الضحي/11). البته نعمات اجتماعی بسیار مهمتر هستند چرا که آثار و برکات بزرگتری بر سرنوشت تک تک افراد جامعه دارند. یک نمونه از یادآوری نعمات اجتماعی، پیروزی در جنگ احزاب است آنجا که می‌فرماید:ياأَيهَاالَّذِينَآمَنُوااذْكُرُوانِعْمَةَاللَّهِعَلَيكُمْإِذْجَاءَتْكُمْجُنُودٌفَأَرْسَلْنَاعَلَيهِمْرِيحًاوَجُنُودًالَمْتَرَوْهَا...(احزاب/9، اي کساني که ايمان آورده‌ايد نعمت خدا را بر خود به ياد آوريد در آن هنگام که لشکرهايي به سراغ شما آمدند؛ پس ما باد و طوفانی سخت و لشکرياني که آنها را نمي‌ديديد بر آنان فرستاديم). آزاد کردن قوم بنی‌اسرائیل از چنگ ظلم و ستم فرعونیان نیز یک نمونه دیگر از یادآوری نعمات اجتماعی است. وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيكُمْ إِذْ أَنْجَاكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ ...(ابراهيم/6). البته یک راه برای نهادینه شدن یادآوری نعمات الهی بزرگ، گرامیداشت و شکرگذاری در روزهایی است که آن نعمات به ما اعطاء شده‌اند. ... وَذَكِّرْهُمْ بِأَيامِ اللَّهِ ... (ابراهیم/5).

3- تبدیل نعمت
از خطراتی که جوامع انسانی را تهدید می‌کند، تبدیل نعمات الهی است. تبدیل نعمت به این معنی است که از امکانات و فرصت‌های حاصله از آن نعمت، در مسیر و مقاصد غیر صحیح، انحرافی و گناه‌آلود استفاده گردد. تبدیل نعمت باعث زوال نعمت و عذاب الهی می‌گردد. این همان بلایی است که بر سر بنی‌اسرائیل بواسطه اعمال بدشان پس از بهره‌مندی از نعمات فراوان الهی آمد. سَلْبَنِيإِسْرَائِيلَكَمْآتَينَاهُمْمِنْآيةٍبَينَةٍوَمَنْيبَدِّلْنِعْمَةَاللَّهِمِنْبَعْدِمَاجَاءَتْهُفَإِنَّاللَّهَشَدِيدُالْعِقَابِ(بقرة/211، از بني اسرائيل بپرس چه اندازه نشانه‌هاي روشن به آنها داديمو کسي که نعمت خدا را پس از آن که به سراغش آمد تبديل کند،پس خداوند شديد العقاب است).

4- تغییر خود
تبدیل نعمت توسط یک جامعه، عللی دارد که مهمترین آنها ایجاد تغییرات در درون افراد جامعه است. وقتی سستی و تنبلی جای سعی و تلاش، غفلت و بوالهوسی جای بصیرت و تقوی، شک و تردید جای عزم و اراده، محافظه‌کاری و عافیت‌طلبی جای شهامت و شجاعت، دنیاطلبی جای آخرت‌طلبی، نفاق و تفرقه جای اتحاد، اشرافی‌گری جای ساده‌زیستی، اعتماد به دشمن جای اعتماد به امدادهای الهی و توانمندی‌های افراد جامعه را بگیرد، کسی نباید انتظار دوام نعمات الهی را داشته باشد. این یک سنت الهی است که خداوند متعال وقتی به قومی نعمتی را بخاطر شایستگی‌ها و ظرفیت‌هایش ارزانی نمود، آن را پس نمی‌گیرد مگر آنکه مردم آن قوم خودشان را تغییر دهند و شرائط بهره‌مندی از آن نعمت را از دست دهند.ذَلِكَبِأَنَّاللَّهَلَمْيكُمُغَيرًانِعْمَةًأَنْعَمَهَاعَلَىقَوْمٍحَتَّىيغَيرُوامَابِأَنْفُسِهِمْوَأَنَّاللَّهَسَمِيعٌعَلِيمٌ(انفال/53، اين، بخاطر آن است که خداوند، هيچ نعمتي را که به گروهي داده، تغيير نمي‌دهد؛ جز آنکه آنها خودشان را تغيير دهند؛ و خداوند، شنوا و داناست).

5- مترفین و مصلحین
در یک جامعه دو گروه بر درون افراد جامعه و تبعا بر سرنوشت کل جامعه اثرگذارند. گروه مترفین و گروه مصلحین.
گروه مترفین، یا همان متنعمان و ثروتمندان غافل و مغرور و به تعبیر حضرت امام خمینی (ره)، مرفهین بی‌درد هستند. معمولا این گروه با تعلیمات الهی مقابله می‌کنند. وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ(سبأ/34، و ما در هيچ شهر و دياري پيامبري بيم‌دهنده نفرستاديم مگر اينکه مترفين آنها گفتند ما به آنچه فرستاده شده‌ايد کافريم). همچنین معمولا فساد و فسق و فجور از گروه مترفین شروع شده و در آحاد جامعه شیوع می‌یابد. وای به حال جامعه‌ای که خودشان با رای و نظر خود مترفین را بالا برده و حاکم بر سرنوشت و زندگی خود کنند. در اینصورت است که نعمات الهی زوال می‌یابند و موجبات هلاکت مادی و معنوی جامعه فراهم می‌گردد. وَإِذَاأَرَدْنَاأَنْنُهْلِكَقَرْيةًأَمَرْنَامُتْرَفِيهَافَفَسَقُوافِيهَافَحَقَّعَلَيهَاالْقَوْلُفَدَمَّرْنَاهَاتَدْمِيرًا(اسراء/16، و هنگامي که بخواهيم شهر و دياري را هلاک کنيم، نخست اوامر خود را براي مترفين آنجا بيان مي‌داريم، سپس هنگامي که به مخالفت برخاستند و استحقاق مجازات يافتند، آنها را به شدت درهم مي‌کوبيم).
در مقابل مترفین جامعه، مصلحین جامعه قرار دارند. مصلحین، در مقابل فساد و ظلم و انحرافات ساکت نمی‌نشینند بلکه می‌ایستند و با خودگذشتگی و صبر و مجاهدت سعی در اصلاح امور جامعه می‌کنند. آنها با ابزاری همچون روشنگری، امر به معروف و نهی از منکر و البته اتکاء به خداوند متعال، شرائط سیر جامعه در مسیر صحیح رشد و تکامل الهی را فراهم و تسهیل می‌نمایند و اثرگذاری شیاطین و مترفین را کاهش می‌دهند. این سنت الهی است که علیرغم وجود کجروی در یک جامعه، اگر مصلحین جامعه فعال و موثر باشند، نعمات الهی مستدام بوده و آن جامعه هلاک نمی‌گردد. وَمَاكَانَرَبُّكَلِيهْلِكَالْقُرَىبِظُلْمٍوَأَهْلُهَامُصْلِحُونَ(هود/117، و چنين نبود که پروردگارت آباديها را بظلم و ستم نابود کند در حالي که اهلش در صدد اصلاح بوده باشند).خوشا به حال جامعه‌ای که خودشان با رای و نظر خود مصلحین را بالا برده و حاکم بر سرنوشت و زندگی خود کنند.

6- نعمت جمهوری اسلامی
در اینجا جا دارد یادآور نعمات عظیم الهی برای مردم موحد ایران، از جمله آزاد شدن از چنگال حکومت فاسد و دین‌ستیز ستمشاهی، استقرار حکومت مردم‌سالار دینی به رهبری ولی فقیه جامع‌الشرائط، استقلال و عدم وابستگی به استکبار جهانی، پیروزی در جنگ تحمیلی، شکست داعش، شکست آمریکا در طبس، پیشرفت‌های فراوان علمی و فناوری، اقتدار نظامی، ... باشیم. همه این نعمات در قالب نعمت نظام جمهوری اسلامی ایران قابل تعریف هستند. بی‌دلیل نیست که امام راحل (ره)، حفظ این نظام اسلامی را از اوجب واجبات دانستهو پشتیبانی از ولایت فقیه را طریقه این حفاظت بیان نموده‌اند. البته این نعمت بزرگ الهی هم طبق سنن الهی در معرض آفات تبدیل و تغییر و مترفین است. در اینجا به فرمایشی حکمت‌آمیزو قابل تامل از امیرالمومنین علی (ع) اشاره می‌کنیم. ایشان می‌فرمایند: يستَدَلَّ عَلَي ادبارِ الدُّوَلِ بِاَربَعٍ: تَضييعِ الاُصولِ وَ التَّمَسُّکِ بِالفُرُوعِ وَتَقديمِ الاَراذِلِ وَ تَاخيرِ الاَفاضِلِ. (غرر الحکم، ص 342) چهار چيز باعث شکست دولت‌ها می‌شود: ضايع کردن اصول (مسائل مهم)، سرگرم شدن به فروع (امور کم اهميت)، به کار گماردن آدم‌های پست و کوچک و کنار گذاردن انسان‌های فاضل. طبق این فرمایش، می‌بایستی ما افراد فاضل یا همان مصلحین را انتخاب نماییم و در راس امور کشور قرار دهیم و اراذل که نمونه بارز آنها مترفین هستند را در راس امور قرار ندهیم. تنها در اینصورت است که مسئولین به اصول که تامین دنیا و آخرت مردم است خواهند پرداخت و از ورود به مسائل فرعی و حاشیه‌ای پرهیز خواهند نمود و در نتیجه نعمت جمهوری اسلامی به معنای واقعی خود تداوم خواهد داشت.

نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار