کد خبر: ۱۳۲۵۱۲
تاریخ انتشار: ۰۹ آذر ۱۳۹۷ - ۱۸:۵۹
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
دکتر محمد خلج امیرحسینی – عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران
وقتی قیامت برپا می‌شود و انسان‌ها مورد قضاوت قرار می‌گیرند، همه حسرت می‌خورند و جملاتی می‌گویند که با کلماتی همچون "ایکاش" و "وای بر من" شروع می‌شوند.


بسمه تعالی

ایکاش‌های آخرت

محمد خلج امیرحسینی – عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران

1- مقدمه
وقتی قیامت برپا می‌شود و انسان‌ها مورد قضاوت قرار می‌گیرند، همه حسرت می‌خورند و جملاتی می‌گویند که با کلماتی همچون "ایکاش" و "وای بر من" شروع می‌شوند. اصولا روز قیامت روز حسرت است چرا که کار از کار گذشته است و دیگر نمی‌توان عمل صالحی انجام داد یا از عمل ناصالحی توبه نمود. وَ أَنْذِرْهُمْ يوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِي الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ وَ هُمْ لَا يؤْمِنُونَ (مريم/39، آنان را از روز حسرت بترسان، در آن هنگام که همه چيز پايان یافته است و آنها در غفلتند و ايمان نمي‌آورند). حسرت‌ها و ایکاش‌های آخرت بر دو نوع سلبی و ایجابی می‌باشند. در حسرت‌های سلبی می‌گویند ایکاش فلان کار را نمی‌کردم و در حسرت‌های ایجابی می‌گویند ایکاش فلان کار را انجام می‌دادم. آگاهی از این حسرت‌ها، به ما کمک می‌کند هوشیاری و زرنگی به خرج دهیم تا انشاء ا... در آخرت کمتر ایکاش بگوییم و از شدت حسرت‌هایمان در آنجا کاسته شود. در اینجا با نگاهی مختصر به آیات قرآن کریم، به بعضی از این ایکاش‌ها اشاره می‌کنیم.

2- ایکاش‌های ایجابی
بعضی از ایکاش‌ها در آخرت از نوع ایجابی هستند و انسان‌ها می‌گویند ایکاش آن کارها را انجام می‌داد. چند ایکاش مهم ایجابی در آخرت عبارتند از: حرکت در مسیر دین، تقوا و احسان.

1-2 حرکت در مسیر دین
اگر کسی در مسیر دین و پیامبران و امامان (ع) قدم برندارد بر خود ستم نموده است و در آخرت به سختی پشیمان خواهد شد. چنین شخصی در آخرت می‌گوید ایکاش در مسیر دین خدا قدم برداشته بود. وَ يوْمَ يعَضُّ الظَّالِمُ عَلَى يدَيهِ يقُولُ يا لَيتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلًا (الفرقان/27، و روزي را که ستمکار دست خود را به دندان مي‌گزد و مي‌گويد: ايکاش با رسول (خدا) راهي برگزيده بودم). مسلما اتخاذ سبیل رسول، شامل اطاعت محض خداوند و پیامبر و امامان و در یک کلام عمل به دستورات دینی می‌شود. از همین رو، این امور هم جزو ایکاش‌های آخرت خواهند بود. يَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ يقُولُونَ يا لَيتَنَا أَطَعْنَا اللَّهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولَا (الأحزاب/66، در آن روز که صورتهاي آنان در آتش دگرگون خواهد شد مي‌گويند: اي کاش خدا و پيامبر را اطاعت کرده بوديم). همچنین، گمراهان در آخرت حسرت می‌خورند که چرا از مومنین واقعی به خدا و دین او نبوده‌اند. فَلَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ (الشعراء/102، ايکاش بار ديگر بازگرديم و از مؤمنان باشيم).
در بخش بعدی خواهیم دید که علت اصلی این نوع حسرت‌ها و ایکاش‌ها، دوست و رفیق بد و پیروی از افراد دارای زر و زور است.

2-2 تقوا و عمل صالح
برای ما انسان‌ها، ایمان به تنهایی کفایت نمی‌کند بلکه همواره تاکید شده است که باید هم تقوای الهی را در برابر نفس اماره رعایت کنیم و هم اعمال صالحی همچون احسان و نیکی را انجام دهیم. از همین رو، دو ایکاش‌ ایجابی مهم در آخرت، رعایت تقوا و احسان نمودن در دنیا می‌باشد. دو آیه متوالی به این معنا اشاره می‌کنند. أَوْ تَقُولَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ هَدَانِي لَكُنْتُ مِنَ الْمُتَّقِينَ - أَوْ تَقُولَ حِينَ تَرَى الْعَذَابَ لَوْ أَنَّ لِي كَرَّةً فَأَكُونَ مِنَ الْمُحْسِنِينَ (الزمر/57 و 58، يا بگويد اگر خداوند مرا هدايت مي‌کرد، از پرهيزگاران بودم - یا هنگامي که عذاب را مي‌بيند بگويد ايکاش بار ديگر باز مي‌گشتم و از نيکوکاران بودم). همچنین دو آیه متوالی دیگر به حسرت در انجام اعمال صالح اشاره می‌کنند. حَتَّى إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ - لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا ... (المؤمنون/99-100، تا زماني که مرگ يکي از آنان فرارسد، مي‌گويد پروردگار من مرا بازگردانيد - شايد در آنچه ترک کردم عمل صالحي انجام دهم). در حقیقت این اعمال صالح و احسان هستند که زندگی انسان را در آخرت آباد می‌کنند و بنابراین انجام بیشتر آنها و فرستادن آنها برای زندگانی آن دنیا، از ایکاش‌های آخرت خواهد بود. يَقُولُ يا لَيتَنِي قَدَّمْتُ لِحَياتِي (الفجر/24، مي‌گويد ايکاش براي زندگيم چيزي از پيش فرستاده بودم).

2- ایکاش‌های سلبی
بعضی از ایکاش‌ها در آخرت از نوع سلبی هستند و انسان‌ها می‌گویند ایکاش آن کارها را انجام نداده بودم. چند ایکاش مهم سلبی در آخرت عبارتند از: کوتاهی در امور دین، غفلت از معاد و مرگ، دوست و رفیق بد گرفتن و اطاعت از بزرگان بد.

1-2 کوتاهی در امور دین
انسان مومن می‌بایستی به دستورات الهی که در دین آمده است عمل نماید و نباید در این زمینه کوتاهی کند چرا که باعث حسرت و پشیمانی در آخرت می‌گردد و حتی ممکن است کوتاهی در اطاعت فرامین الهی زمینه‌ساز تمسخر دین هم شود. أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتَا عَلَى مَا فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ وَ إِنْ كُنْتُ لَمِنَ السَّاخِرِينَ (زمر/56، تا مبادا کسي بگويد: افسوس بر من از کوتاهي‌هايي که در کار خدا کردم و از مسخره‌کنندگان بودم). بنابراین می‌بایستی واجبات را بزرگ شمرد و آنها را به بهترین وجه انجام داد و از محرمات نیز به شدت دوری نمود. اقامه نماز با تمام جوانب آن، همچون ادای اول وقت و بصورت جماعت، یکی از اموری است که نباید در آن کوتاهی نمود. تعظیم شعائری همچون زنده نگاه داشتن قیام امام حسین (ع) و یاری فقرا و مظلومین و مستضعفین نیز نمونه‌هایی هستند که کوتاهی در آنها موجب حسرت در آخرت می‌گردد.

2-2 غفلت از معاد و مرگ
مرگ و شروع زندگی برزخی و سپس آخرتی، واقعیتی گریز ناپذیر برای انسان‌ها است. عدم باور یا غفلت از معاد و حضور در دادگاه الهی در روز قیامت، موجب بی‌پروایی از خداوند می‌شود. بسیاری از جنایت‌ها، گناه‌ها، خیانت‌ها و جرم‌هایی همچون اختلاس و کلاهبرداری و زراندوزی نتیجه غفلت و کوتاهی از واقعیت مسلم مرگ است. بنابراین غفلت از مرگ و معاد حسرت بزرگی را در آخرت به دنبال خواهد داشت. قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يا حَسْرَتَنَا عَلَى مَا فَرَّطْنَا فِيهَا ... (انعام/31، آنها که لقاي پروردگار را تکذيب کردند، مسلما زيان ديدند تا هنگامي که ناگهان قيامت به سراغشان بيايد مي‌گويند: اي افسوس بر ما که درباره آن، کوتاهي کرديم).

3-2 دوست و رفیق بد
یکی از مهمترین عوامل سعادت و شقاوت انسان، دوست و رفیق و معاشر اوست چرا که اثرات مهمی بر شخصیت انسان و افکار و رفتار او می‌گذارند. روز قیامت، کسانی که می‌گویند ایکاش در مسیر پیامبر حرکت کرده بودم (بخش 2-1، فرقان/27)، علت عدم تحقق آن را، انتخاب دوست و رفیق بد تشخیص می‌دهند و می‌گویند آنها ما را از یاد خدا و دین او دور کردند. يَا وَيْلَتىَ‏ لَيْتَنىِ لَمْ أَتَّخِذ فُلَانًا خَلِيلًا - لَّقَدْ أَضَلَّنىِ عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنىِ ... (فرقان/28، 29، اى واى بر من، ایكاش فلانی را دوست خود انتخاب نكرده بودم - او مرا از ذکر گمراه ساخت بعد از آنكه به سراغ من آمده بود). اگر محور دوستی و معاشرت، مبانی دینی و الهی نباشد، دوستان ما باعث گرفتاری ما در آخرت می‌شوند. اما اگر محور دوستی و معاشرت، الهی باشد و دوستان ما اهل ایمان و تقوی و انفاق و جهاد باشند، کمک شایانی به سعادت ما در آخرت خواهند کرد. با کسی دوست باشیم و معاشرت کنیم که نه تنها باعث غفلت ما از یاد و دستورات خدا نباشد بلکه ما را به خدا نزدیکتر هم بکند. این امر گستره وسیعی در جای جای زندگی دارد. بعنوان مثالی بسیار ساده ولی مهم، دوست ما باید کسی باشد که دقیقا هنگام بلند شدن صدای اذان، ما را دعوت به نماز جماعت و نه صرف ناهار کند. اولی ما را یک قدم به خدا نزدیکتر می‌کند و دومی ما را از فیض درک برکات نماز جماعت محروم می‌کند.

4-2 اطاعت از بزرگان بد
روز قیامت، کسانی که می‌گویند ایکاش از خدا و رسول اطاعت کرده بودم (بخش 2-1، احزاب/66)، علت عدم تحقق آن را، اطاعت از سران و بزرگان خود تشخیص می‌دهند و می‌گویند آنها ما را از مسیر حق گمراه کردند. وَ قالُوا رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ كُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبيلاَ (احزاب/67، و مى‏گويند: پروردگارا ما از سران و بزرگان خود اطاعت كرديم و ما را گمراه ساختند). پیروی و اطاعت از بعضی افراد صاحب زر و یا زور، عموما باعث گمراهی انسان می‌گردد چرا که از اطاعت خدا و پیروی از حق و حقیقت باز می‌دارد. این واقعیت تلخ، بویژه در دسته‌بندی‌های سیاسی و باندی و حزبی محل ابتلاء انسان‌ها است. افراد رده پایین باند و حزب برای خوشایند افراد رده بالا و نیز حفظ جایگاه خود، به پیروی کورکورانه از دستورات آنها می‌پردازند و چه بسا بسیاری از حقوق را پایمال می‌نمایند. مثلا با نظر آنها به قراردادی ننگین رای مثبت می‌دهند یا از رای دادن به طرحی که باعث شفافیت مالی مدیران و کاهش فساد می‌گردد امتناع می‌کنند.

کلام آخر
نتیجه آنکه چقدر خوب است با ایکاش‌های آخرت بخوبی آشنا شویم و با دقت در اعمال و رفتار خوب از ایکاش‌های ایجابی و سلبی خود در آخرت بکاهیم تا انشاء ا... جزو افرادی نباشیم که بگوییم ایکاش نامه اعمالمان به ما نداده بودند. وَ أَمَّا مَنْ أُوتِي كِتَابَهُ بِشِمَالِهِ فَيقُولُ يا لَيتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَابِيهْ (حاقة/25، اما کسي که نامه اعمالش را به دست چپش بدهند مي‌گويد: ايکاش هرگز نامه اعمالم را به من نمي‌دادند).

نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار