کد خبر: ۱۳۹۶۳۴
تاریخ انتشار: ۱۹ فروردين ۱۳۹۸ - ۲۰:۰۸
printنسخه چاپی
sendارسال به دوستان
محمد خلج امیرحسینی – عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران
ما انسان‌ها چندصباحی در این دنیا زندگی می‌کنیم تا زندگی ابدی خود را در این مدت محدود آماده کنیم. این دنیا به تعبیر حدیث "الدنیا مزرعه الآخره"، محلی برای کاشت بذر است تا در آن دنیا محصولات را برداشت کنیم و زندگی مرفهی داشته باشیم.

بسمه تعالی

به فکر خودمان باشیم


مقدمه
ما انسان‌ها چندصباحی در این دنیا زندگی می‌کنیم تا زندگی ابدی خود را در این مدت محدود آماده کنیم. این دنیا به تعبیر حدیث "الدنیا مزرعه الآخره"، محلی برای کاشت بذر است تا در آن دنیا محصولات را برداشت کنیم و زندگی مرفهی داشته باشیم. با این نگاه واقعی به دنیا، کسی برنده‌تر و موفق‌تر و زرنگتر است که از فرصت کوتاه زندگی دنیا استفاده بیشتری برای عمران و آبادانی زندگانی آخرتش ببرد. به بیانی دیگر باید در این دنیا به معنای حقیقی کلمه "به فکر خودمان باشیم". این گزاره برای ما انسان‌های عادی قطعا سخن درستی است، بدون آنکه بخواهیم به حریم اولیای الهی که "فانی فی الله" هستند وارد شویم. البته این سخن که باید به فکر خودمان باشیم، در عرف عامیانه بار منفی دارد ولی اگر بدرستی تبیین شود اتفاقا بار مثبت خواهد داشت. قرآن کریم، بارها و بارها ما را با عبارات "أَنْفُسكُمْ" و "نَفْسهِ" به خودمان متوجه نموده است. مسئله آن است که چگونه باید به فکر خودمان باشیم. آیا کسی که دزدی و اختلاس می‌کند به فکر خودش است یا کسی که انفاق و حتی ایثار می‌کند به فکر خودش است؟ مسئله دقیقا این است. در اینجا با نگاهی ساده به آیات قرآن، انواع شیوه‌های به فکر خود بودن را بررسی می‌کنیم.

1- پذیرش هدایت الهی
اولین و مهمترین اقدام یک انسان عاقل برای آنکه به فکر خودش باشد، آن است که هدایت الهی را که از طریق پیامبران و ائمه اطهار (ع) و قرآن کریم به انسان‌ها می‌رسد، پذیرا باشد. اگر کسی هدایت الهی را پذیرا باشد، قطعا به نفع خود عمل نموده است و اگر کسی از هدایت الهی غفلت نماید به ضرر خود عمل نموده است. قَدْ جَاءَكُمْ بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِي فَعَلَيهَا ... (انعام/104، دلايل روشن از طرف پروردگارتان براي شما آمد؛ کسي که ببيند، به سود خود اوست؛ و کسي که چشم بپوشد، به زيان خودش مي‌باشد). این حقیقت در آیه بعدی نیز به روشنی بیان شده است. مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَإِنَّمَا يضِلُّ عَلَيهَا ... (اسراء/15، هر کس هدايت شود، براي خود هدايت يافته؛ و آن کس که گمراه گردد، به زيان خود گمراه شده است).

2- تقوی و تزکیه
پذیرش هدایت الهی با تسلیم بودن در برابر اوامر و نواهی دین و انجام تکلیف و عبادات و رعایت تقوای الهی و تزکیه میسر خواهد بود. فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا وَ أَنْفِقُوا خَيرًا لِأَنْفُسِكُمْ ... (تغابن/16، پس تا مي‌توانيد تقواي الهي پيشه کنيد و گوش دهيد و اطاعت نماييد و انفاق کنيد که براي شما بهتر است). اگر کسی می‌خواهد به فکر خودش باشد باید همانطور که با استحمام، جسم خود را از ناپاکی‌ها تزکیه می‌کند، جان و روح خود را نیز با حرکت در مسیر تعالیم دینی تزکیه نماید. ... وَ مَنْ تَزَكَّى فَإِنَّمَا يتَزَكَّى لِنَفْسِهِ ... (فاطر/18، و هر کس پاکي پيشه کند، نتيجه آن به خودش بازمي‌گردد). در طرف مقابل، اگر کسی یاد خدا نباشد در واقع خودش را فراموش کرده است و علاوه بر مشقت دنیوی در آخرت نیز فراموش خواهد شد و بدبخت خواهد بود. وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكًا وَ نَحْشُرُهُ يوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمَى (طه/124، و هر کس از ياد من روي گردان شود، زندگي تنگي خواهد داشت و روز قيامت، او را نابينا محشور مي‌کنيم). گفتنی است که یک شیوه موثر برای تزکیه و دارا شدن گوهر تقوا، عبادت خداوند متعال خصوصا انجام تکالیف واجب علی‌الخصوص اقامه نماز است. يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذي خَلَقَكُمْ وَ الَّذينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ (‏بقره/21، اى مردم پروردگار خود را پرستش كنيد آن كس كه شما و كسانى را كه پيش از شما بودند آفريد، تا شاید متقی شويد).

3- اعمال خوب و بد
اگر ما کار خوبی انجام دهیم به نفع خودمان خواهد بود و اگر کار بدی انجام دهیم به ضرر خودمان خواهد بود و زیانی به خداوند نخواهد رسید. این حقیقت در چندین آیه قرآن برای اعمال صالح، احسان، شکرگزاری و مجاهده از یک طرف و اعمال سیئه، کفران و تعدی از حدود الهی از طرف دیگر، بوضوح بیان شده است:
1-3 اعمال صالح و سیئه: مَنْ عَمِلَ صَالِحًا فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ أَسَاءَ فَعَلَيهَا ... (جاثيه/15، هر کس کار شايسته‌اي بجا آورد، براي خود بجا آورده است؛ و کسي که کار بد مي‌کند، به زيان خود اوست).
2-3 احسان و بدی کردن: إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا ... (اسراء/7، اگر نيکي کنيد، به خودتان نيکي مي‌کنيد؛ و اگر بدي کنيد باز هم به خود مي‌کنيد).
3-3 انفاق: ... وَ مَا تُنْفِقُوا مِنْ خَيرٍ فَلِأَنْفُسِكُمْ وَ مَا تُنْفِقُونَ إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ اللَّهِ ... (بقرة/272، و آنچه را از خوبيها و اموال انفاق مي‌کنيد، براي خودتان است؛ جز براي رضاي خدا، انفاق نکنيد).
4-3 دعا و راز و نیاز: قُلْ مايَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ ... (فرقان/77، بگو پروردگارم براى شما ارجى قائل نيست اگر دعاى شما نباشد).
5-3 شکرگزاری و کفران: ... وَ مَنْ يشْكُرْ فَإِنَّمَا يشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِي حَمِيدٌ (لقمان/12، هر کس شکرگزاري کند، تنها به سود خويش شکر کرده؛ و آن کس که کفران کند، خداوند بي‌نياز و ستوده است).
6-3 مجاهده و تلاش: وَ مَنْ جَاهَدَ فَإِنَّمَا يجَاهِدُ لِنَفْسِهِ إِنَّ اللَّهَ لَغَنِي عَنِ الْعَالَمِينَ (عنکبوت/6، کسي که جهاد و تلاش کند، براي خود جهاد مي‌کند؛ چرا که خداوند از همه جهانيان بي نياز است).
7-3 تعدی از حدود الهی: ... وَ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَ مَنْ يتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ... (طلاق/1، اين حدود خداست، و هر کس از حدود الهي تجاوز کند به خويشتن ستم کرده).
در واقع هر کس که اعمال صالحی را انجام بدهد و از اعمال بد و حرام پرهیز نماید، به نوعی به فکر خود بوده است و به نفع دنیا و آخرت خود قدم برداشته است.

4- دوست و رفیق خوب
اگر کسی می‌خواهد به فکر خودش باشد باید دوست و رفیق خوبی را انتخاب کند و از دوستی با بدان بپرهیزد. حال چه کسی دوست خوبی است؟ کسی دوست خوبی برای ما است که او هم به فکر خودش باشد و در یک کلام با تقوا باشد. روز قیامت و حساب و کتاب هیچکدام از دوستی‌ها بدرد نمی‌خورند. روز قیامت دوستان به دشمنان تبدیل می‌شوند چون یکدیگر را متهم به عامل گمراهی و غفلت و سرانجام فلاکت‌بار خود می‌دانند. این امر استثناء دارد و آن دوستان متقی و پرهیزگار هستند. الْأَخِلاَّءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلاَّ الْمُتَّقين‏ (زخرف/67، دوستان در آن روز دشمن يكديگرند، مگر پرهيزگاران)‏. بعنوان مثال، کسی که هنگام شنیدن اذان مسجد، ما را دعوت به نماز جماعت می‌کند او دوست خوبی است چون هم به فکر خودش و هم به فکر ما است.

5- چند نکته
در اینجا به چند نکته تکمیلی اشاره می‌کنیم.
1-5 گواهی علیه خود: کسی که می‌خواهد به معنای حقیقی به فکر خودش باشد، باید همواره خود را نسبت به گناهان و کوتاهی‌هایش سرزنش کند و حتی اگر لازم باشد علیه خود شهادت دهد. يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَ لَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَينِ وَالْأَقْرَبِينَ ... (نساء/135، اي کساني که ايمان آورده‌ايد، کاملا قيام به عدالت کنيد. براي خدا شهادت دهيد، اگر چه به زيان خود شما، يا پدر و مادر و نزديکان شما بوده باشد).
2-5 به فکر نزدیکان بودن: به فکر خود بودن شامل به فکر دیگران و بویژه نزدیکان و علی‌الخصوص خانواده هم می‌شود. يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ ... (تحريم/6، اي کساني که ايمان آورده‌ايد خود و خانواده خويش را از آتشي که هيزم آن انسانها و سنگها است نگاه داريد).
3-5 آبادانی دنیا: کسی که به فکر خودش است و در نتیجه به دستورات الهی عمل می‌کند علاوه بر آنکه آخرت خودش را آباد می‌کند، دنیایش هم آباد خواهد بود. این واقعیت، هنگامی ملموس است که به حق بپذیریم جوهره آبادانی دنیای انسان‌ها در آرامش آنها و نه لزوما در رفاه آنها است. آرامشی که گم شده دنیای ظاهرا مرفه امروزی است و تنها با یاد و ذکر خدا حاصل می‌شود. ... أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ (رعد/28).
4-5 استغفار: اگر خدای ناکرده مدتی به فکر خود نبودیم و مثلا عمل صالحی همچون نماز جماعت و نماز اول وقت را کوچک شمردیم، تنها راه جبران استغفار و سپس اصلاح وضع موجود است. وَ مَنْ يعْمَلْ سُوءًا أَوْ يظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يسْتَغْفِرِ اللَّهَ يجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا (نساء/110، کسي که کار بدي انجام دهد يا به خود ستم کند، سپس از خداوند طلب آمرزش نمايد، خدا را آمرزنده و مهربان خواهد يافت).

نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار